Το πολιτικό σκίτσο και η γελοιογραφία έχουν μεγάλη ιστορία στη χώρα μας. «Το Βήμα» διατηρεί αυτή την παράδοση με το καυστικό πενάκι του Κώστα Μητρόπουλου, το μολύβι ακριβείας της Εφης Ξένου και τη διεισδυτική ματιά του Γιάννη Κόκκου. Το comics journalism είναι ένα σχετικά νέο είδος. Συνδυάζει το σκίτσο με το αφηγηματικό ρεπορτάζ. Χρησιμοποιεί το πενάκι και το μολύβι, αλλά δεν κάνει σάτιρα σχεδόν ποτέ.

Ετσι, εδώ και λίγα χρόνια, δημοσιογράφοι και εικονογράφοι έχουν χτίσει έναν ολόκληρο κλάδο στη δημοσιογραφία. Αυτόν που αξιοποιεί το σκίτσο ως αφηγηματικό μοντέλο ώστε να ειπωθούν ιστορίες που βασίζονται σε πραγματικά γεγονότα. Ενας Αμερικανός, ο Τζο Σάκο, κάλυψε τον πόλεμο στην Παλαιστίνη με σκίτσα και αφήγηση που σε έκαναν να νιώθεις ολοζώντανες τις σκηνές. Στη Γαλλία, το La Revue Dessinée και το TOPO έχουν αποδείξει ότι το comics journalism βρίσκει το κοινό του και ως αυτόνομο εκδοτικό μοντέλο. Εκατοντάδες σελίδες δημοσιογραφίας σε μορφή κόμικς κυκλοφορούν για αναγνώστες από 15 έως 60 ετών. Διεθνή μέσα, όπως οι «New York Times», ο «Guardian» και ο «Monde» δεν το χρησιμοποιούν πλέον ως εξαίρεση, αλλά το έχουν εντάξει λειτουργικά στο εκδοτικό τους μοντέλο. Ετσι παρουσιάζουν ρεπορτάζ για την κλιματική κρίση, τις γυναικοκτονίες, τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Το comics journalism αποδείχθηκε αποτελεσματικό ακριβώς εκεί που το παραδοσιακό ρεπορτάζ δυσκολεύεται: σε πολύπλοκες αλυσίδες δεδομένων. Παράλληλα, το ψηφιακό περιβάλλον έδωσε στο comics journalism μια νέα διάσταση. Διαδραστικής και κινούμενης αφήγησης που προσφέρει μια διαφορετική εμπειρία ανάγνωσης, όπως θα δείτε στην ηλεκτρονική έκδοση του «Βήματος».

Η τραγωδία στα Τέμπη είναι δυστυχώς μία ιστορία με πυκνά γεγονότα και πολλά δεδομένα. Με τον διευθυντή της εφημερίδας Περικλή Δημητρολόπουλο καταλήξαμε ότι η εναρκτήρια πράξη comics journalism του «Βήματος» πρέπει να είναι αυτή η ιστορία για την οποία έχουν γραφτεί πολλά και ακόμη περισσότερα θα γραφτούν τους επόμενους μήνες, όσο η Δικαιοσύνη θα προσπαθεί από αύριο να κάνει τη δουλειά της και να καταλογίσει τις ευθύνες σε όσους τους αναλογούν. Στο «Βήμα» θα παρουσιάζουμε ιστορίες και ρεπορτάζ με κάθε αφηγηματικό μέσο που έχουμε στη διάθεσή μας. Ασφαλώς και με comics journalism.

TOY MANOY ΜΙΧΑΛΟΥ

Γιατί comics journalism;

Στις 28 Φεβρουαρίου 2023 η Ελλάδα βίωσε τη μεγαλύτερη σιδηροδρομική τραγωδία στην ιστορία της. Μετά το πρώτο σοκ για την απώλεια 57 ανθρώπινων ζωών, ακολούθησε ένα δεύτερο: η αίσθηση ότι επρόκειτο για ένα συμβάν που πολλοί θεωρούσαν αναπόφευκτο. Ενα ντόμινο λαθών, παραλείψεων και χρόνιων παθογενειών.

Η αποτύπωση της τραγωδίας των Τεμπών σε σκίτσα βασίστηκε σε μια απλή ιδέα. Να καταγράψουμε, με σεβασμό στη μνήμη των θυμάτων, αλλά και με επιμονή στην ακρίβεια των γεγονότων, τα στοιχεία της ιστορίας που έχουν γίνει μέχρι σήμερα γνωστά – και μόνο τα στοιχεία. Κι έπειτα να απογυμνώσουμε τα γεγονότα από την άποψη, τη θέση, τις εκτιμήσεις ή τις υποθέσεις και να μείνουμε μακριά από κάθε σπερμολογία, ειδικά τώρα που ξεκινά η δίκη στη Λάρισα για τα μη πολιτικά πρόσωπα.

Αυτό που ακολούθησε ήταν μια επίπονη και σχολαστική εξακρίβωση. Για τα πάντα.

Πόσες φορές πήρε παράταση η Σύμβαση 717; Επτά; Οκτώ; Εννέα; Οι πληροφορίες ήταν αντικρουόμενες. Οι έρευνες της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας αναφέρουν επτά.

Πόσες κλήσεις δέχτηκε ο σταθμάρχης στη Λάρισα μέσα σε μία ώρα εκείνο το βράδυ; 96.

Η Ι62 είχε 48 ή 32 λεπτά καθυστέρηση στον σταθμό του Παλαιοφάρσαλου; Δεν καταφέραμε να βρούμε απάντηση για αυτό δεν συμπεριλάβαμε το στοιχείο.

Εχει σημασία ο αριθμός των λεπτών; Ισως όχι. Μπορεί να μην άλλαζε κάτι, η σύγκρουση να ήταν αναπόφευκτη. Ο αριθμός των παρατάσεων, όμως, ίσως έχει. Αν ήταν λιγότερες, ίσως το σύστημα τηλεδιοίκησης να λειτουργούσε στις 28 Φεβρουαρίου 2023. Διαφορετικοί άνθρωποι υπέγραψαν κάθε μία από τις παρατάσεις και κάποιοι από αυτούς είναι σήμερα κατηγορούμενοι.

Κάθε εικονίδιο του κόμικ, κάθε λέξη, κρύβει από πίσω πολλή έρευνα για να είμαστε σίγουροι ότι θα μείνουμε πιστοί στην αρχική μας απόφαση να παρουσιάσουμε μόνο τα αληθινά περιστατικά και μόνο ό,τι γνωρίζουμε με βεβαιότητα. Συζητήσαμε μεταξύ μας κάθε μικρή, αλλά σημαντική λεπτομέρεια.

Τελικά δεν ήταν μία απόφαση, αλλά δεκάδες μικρές.

Οπως τα κομμάτια του ντόμινο.

TΗΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΜΠΑΚΟΓΙΑΝΝΗ

Πώς «σκιτσάραμε» τα Τέμπη

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΟΛΗ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ

Ένα comics ρεπορτάζ

ALTER EGO MEDIA BRAND © 2025 TO BHMA • ALL RIGHTS RESERVED

Product & Editorial Direction: Μάνος Μίχαλος
Κόμικς-Ρεπορτάζ: Εύα Χίλχορστ, Yorgos K.
Δημοσιογραφική επιμέλεια: Κατερίνα Μπακογιάννη
Συνεργάστηκαν: Ιωάννα Μάνδρου, Γιώργος Πολυμενέας, Έλενα Φυντανίδου, Κατιάννα Καλλιγέρου

Creative Direction: Γιάννης Κατσίνης 

Design: Μανώλης Γραμματικάκης

Product Development: Κατερίνα Γκολέμη, Αγγελική Λάζου, Ναυσικά Μυλωνά

Video: Θοδωρής Καπετανάκης, Κωνσταντίνος Ανδρικόπουλος

CREDITS