Οι τρεις μέρες του Νοέμβρη που καθόρισαν τη συλλογική μας μνήμη

H ΠΥΛΗ

ΕΠΕΣΕ,

ANTEXEI

TO ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ

17 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ 1973

ΓΙΑΤΙ ΜΙΛΑΜΕ

ΑΚΟΜΑ ΓΙΑ ΤΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ,

52 ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ

ΤΗΣ ΚΑΤΕΡΙΝΑΣ ΜΠΑΚΟΓΙΑΝΝΗ

Παρότι το Πολυτεχνείο είναι ένα ιστορικό γεγονός, οι άνθρωποι που το έζησαν ζουν. Και μπορουν να διηγηθούν τα γεγονότα, όπως ακριβώς συνέβησαν. Το Βήμα οργάνωσε μία συζήτηση ανάμεσα σε τέσσερις νέους εκείνης της εποχής. Ο Στέλιος Λογοθέτης (τότε 22 ετών), ο Γιώργος Οικονόμου (τότε 23 ετών, ο οποίος τραυματίστηκε από σφαίρα), ο Δημήτρης Παπαχρήστος (τότε 23 ετών και η θρυλική φωνή του ραδιοσταθμού) και ο Δημήτρης Χατζησωκράτης (τότε 22 ετών) μιλούν μεταξύ τους χωρίς δημοσιογραφική παρέμβαση. Εμείς απλώς καταγράφουμε: 

Για τον Δημήτρη Παπαχρήστο, το Πολυτεχνείο δεν είναι ένα «ηρωικό» γεγονός, αλλά προέκυψε μέσα από τους νέους που εναντιώθηκαν στο μαύρο σκοτάδι:  «Ξεκίνησε από τα παιδιά εκείνων που ανέχτηκαν επτά χρόνια τη δικτατορία και έγινε η υπερηφάνεια των απανταχού Ελλήνων».

Ο Δημήτρης Χατζησωκράτης τόνισε τη μοναδικότητα της επαναληπτικότητας του εορτασμού του Πολυτεχνείου μέχρι σήμερα: «Κάθε χρονιά που κουβεντιάζουμε υπάρχει κάτι νέο που μας οδηγεί να μην καθίσουμε στη γωνία μόνοι μας, αλλά να αντιμετωπίσουμε τα πράγματα μέσα από μία μαζική διαδικασία». Και συμπλήρωσε: «Είναι σημαντικό να νιώθεις ότι μεγαλώνεις με τους παλιούς συναγωνιστές σου».

«Ο Γιώργος (Οικονόμου) κόντευε να πεθάνει», συμπλήρωσε ο Στέλιος Λογοθέτης. «Η χούντα απέδειξε ότι ήταν μια εγκληματική οργάνωση, ένας εγκληματικός οργανισμός που σκότωνε εν ψυχρώ».

Και ο Γιώργος Οικονόμου: «Το Πολυτεχνείο είναι το μόνο ιστορικό γεγονός με πολιτικό νόημα.  Οι υπόλοιπες εθνικές επέτειοι έχουν εθνικό μήνυμα. Είναι εθνικές επέτειοι και καθιερώθηκαν από τα πάνω. Το Πολυτεχνείο είναι η μοναδική περίπτωση που καθιερώθηκε από τα κάτω».

Το νόημα και το μήνυμα του Πολυτεχνείου είναι ότι το συζητάμε ακόμα και σήμερα.

Ακούστε ολόκληρη τη συζήτηση:

ΤΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ ΞΕΚΙΝΗΣΕ ΑΠΟ ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΕΚΕΙΝΩΝ

ΠΟΥ ΑΝΕΧΤΗΚΑΝ ΕΠΤΑ ΧΡΟΝΙΑ

ΤΗ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑ

Επικρατεί απόλυτη ησυχία παρότι στο προαύλιο βρίσκονται 2000 άτομα. Τα συνθήματα έχουν σταματήσει. Δεν βγαίνει πια φωνή. Μία αίσθηση του ιερού διακατέχει τους πάντες.

Μόλις λίγα λεπτά νωρίτερα, οι φοιτητές φοβόντουσαν. Έσπαγαν τα πόδια από τις καρέκλες και τα θρανία για να αμυνθούν. Οχύρωναν την κεντρική είσοδο, μπροστά στην Πατησίων, με μπάζα και τη Mercedes του πρύτανη. 

Όταν η υπέρβαση διαδέχθηκε τον φόβο, το τανκ έκανε πρώτα λίγο όπισθεν και μετά έπεσε με δύναμη πάνω στην πύλη.  

Ακόμα και τίποτα να μην ξέρει κανείς για το Πολυτεχνείο, σίγουρα έχει δει τη φωτογραφία του τανκ να ισοπεδώνει τα κάγκελα. Οι λεπτομέρειες δεν διακρίνονται καλά και η σκηνή φωτίζεται μόνο από τους προβολείς του στρατιωτικού οχήματος. Έτσι όμως αποτυπώθηκε η στιγμή στον χρόνο και έτσι εντυπώθηκε στη συλλογική μας μνήμη. 

Αλλά το Πολυτεχνείο δεν είναι μόνο η στιγμή που μπήκε το τανκ. Είναι τρεις μέρες και μερικές ώρες, στη διάρκεια των οποίων δεκάδες χιλιάδες νέοι έζησαν μια επαναστατική έξαρση που παρέσυρε ολόκληρη τη χώρα. Αγόρια και κορίτσια που στάθηκαν απέναντι στη χούντα, ανατρέποντας ταυτόχρονα όλα όσα τους είχε επιβάλει μέχρι τότε η καταπιεστική κοινωνία των γονιών τους με τα σκληρά ήθη της εποχής.

Όσο κράτησε η κατάληψη, οι φοιτητές έζησαν μία άμεση δημοκρατία.  Μαγείρευαν μαζί, κοιμόντουσαν μαζί, τραγουδούσαν και συζητούσαν πολιτικά, συναποφάσιζαν για τα πάντα. Ταυτόχρονα ρίσκαραν τα πάντα για την ελευθερία. 

Δ. ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΣ

ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΠΡΩΤΑΓΩΝΙΣΤΕΣ ΜΙΛΟΥΝ ΞΑΝΑ

ΜΙΑ ΣΥΖΗΤΗΣΗ ΤΟ 2025

ΕΜΕΙΝΕ Η ΑΙΣΘΗΣΗ ΠΩΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΣΤΙΓΜΗ, Ο ΚΟΣΜΟΣ ΜΠΟΡΟΥΣΕ ΝΑ ΑΛΛΑΞΕΙ,

ΕΣΤΩ ΚΑΙ ΜΟΝΟ ΣΤΟ ΜΥΘΙΚΟ ΜΑΣ ΥΠΟΣΥΝΕΙΔΗΤΟ

Πάμε πίσω στη στιγμή του τανκ. Στη φωτογραφία. Στη στιγμή που τέμνει τον ιστορικό χρόνο και μας κάνει να μιλαμε για τα γεγονότα πριν από το Πολυτεχνείο και τα γεγονότα μετά το Πολυτεχνείο.  

Πριν από το Πολυτεχνείο, μεγάλη μερίδα των φοιτητών είχε ήδη σηκώσει στην πλάτη της τον αντιδικτατορικό αγώνα, πληρώνοντας το σκληρό τίμημα των βασανιστηρίων. Αλλά και μετά το Πολυτεχνείο - μέχρι το πραξικόπημα στην Κύπρο και την πτώση της χούντας εννέα μήνες αργότερα, - όσοι εναντιώνονταν στο καθεστώς θα έπρεπε να είναι έτοιμοι να αντιμετωπίσουν τραγικές προσωπικές συνέπειες.  

Από όλα τα γεγονότα που προηγήθηκαν ή επακολούθησαν όμως, το Πολυτεχνείο είναι εκείνο που εξελίχθηκε σε σύμβολο. Ίσως επειδή τον Νοέμβριο του 1973 όλοι πίστεψαν, για λίγες ώρες, ότι η χούντα θα έπεφτε. Ακόμα και η ίδια η χούντα - και για αυτό αντέδρασε τόσο βίαια. 

Κι αυτό είναι τελικά που έμεινε: η αίσθηση πως για μια στιγμή, ο κόσμος μπορούσε να αλλάξει. Έστω και μόνο στο μυθικό μας υποσυνείδητο.

 
ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: AP/ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΣΑΡΡΗΚΩΣΤΑΣ
ΜΕ «ΛΕΥΚΗ ΣΗΜΑΙΑ» ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΤΡΑΥΜΑΤΙΕΣ

ΤΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ 30 ΛΕΠΤΑ

ΤΗΣ ΕΞΕΓΕΡΣΗΣ

Βασίζεται σε μαρτυρίες περισσότερων

από 40 νέων της εποχής που συμμετείχαν

στο podcast Πολυτεχνείο - Η εξέγερση

που συγκλόνισε την Ελλάδα

Ενόσω οι αντεγκλήσεις συνεχίζονταν, η εντολή του εισαγγελέα Γιώργου Σάμιτα για διάλυση των φοιτητών έμελλε να γείρει την πλάστιγγα. Οι συζητήσεις για αμπάρωμα και προστασία του χώρου, υπό τον φόβο της αστυνομικής βίας (όπως είχε συμβεί τον Φλεβάρη του '73), πολλαπλασιάζονταν. Ορισμένοι φοιτητές άρπαξαν δια της βίας τα κλειδιά από τον υπεύθυνο και άρχισαν να σφραγίζουν τις πόρτες. Πρώτα συντελέστηκε αυθόρμητα η πράξη και κατόπιν πάρθηκε η επίσημη απόφαση για κατάληψη.

Η πρώτη πόρτα που κλειδώθηκε ήταν εκείνη στην οδό Τοσίτσα. Βέβαια, η κλειδαριά είχε κολλήσει και το κλειδί δεν γυρνούσε. Τη λύση σ' εκείνη την περίπτωση θα έδινε ένας 15χρονος οικοδόμος, ο Νίκος Αρταβάνης, που είχε μεταβεί με τα πόδια από τη Δραπετσώνα στο Πολυτεχνείο - όπως και εκατοντάδες άλλοι πολίτες που είχαν αρχίσει να καταφθάνουν για συμπαράσταση μετά τη διασπορά των πρώτων πληροφοριών. Ο νεαρός αυτός, λυγίζοντας μια σιδερένια μπετόβεργα, σήμανε την έναρξη της κατάληψης. Ο πρύτανης Κωνσταντίνος Κονοφάγος δεν συναίνεσε στην παραβίαση του πανεπιστημιακού ασύλου και η κατάληψη του Πολυτεχνείου επισημοποιήθηκε παρά την προσωρινή αποχώρηση μικρής μερίδας των φοιτητών, κυρίως από τους μηχανολόγους ηλεκτρολόγους που διαφωνούσαν με την κατάληψη, αλλά εν τέλει επέστρεψαν να στηρίξουν τους υπόλοιπους, ενόσω το καθεστώς αμφιταλαντευόταν για τη μέθοδο που θα έπρεπε να επικρατήσει.

Αποδείχθηκε, ούτως ή άλλως, ότι οι επιτελείς είχαν υποτιμήσει τις εξελίξεις, με αποτέλεσμα το κύμα αντίστασης να δυναμώσει με περισσότερους φοιτητές που σταδιακά συμμετείχαν στην κατάληψη. Όπως οι περίπου 1000 της Βιομηχανικής Σχολής που εισήλθαν μετά τις 6 το απόγευμα. Κόντρα στις παραταξιακές αντιθέσεις, είχε πλέον αναπτυχθεί ένα αίσθημα ενότητας και αλληλεγγύης. Όλοι συμφώνησαν τότε ότι υπήρχε ανάγκη για αυτοοργάνωση. Ορισμένοι, πιο επαναστατικοί, έλαβαν πρωτοβουλίες εκτός κεντρικής γραμμής. Μέχρι και βόμβες μολότοφ άρχισαν να κατασκευάζουν στα εργαστήρια. Από την άλλη οργανώθηκαν μαγειρεία και σάλα εστίασης, οι αίθουσες μετατράπηκαν σε κοιτώνες για ύπνο.

Ενόσω η κεντρική πύλη παρέμενε ανοιχτή, η διέλευση ήταν ελεύθερη. Φοιτητές σταματούσαν τρόλεϊ για να γράψουν συνθήματα ή να μοιράσουν προκηρύξεις, οι οδηγοί κόρναραν, ο κόσμος έδειχνε τη συμπαράστασή του και η κυκλοφορία στην Πατησίων διεξαγόταν με μεγάλη δυσκολία. Οι τοίχοι αρχίζουν να γεμίζουν με αντικαθεστωτικά συνθήματα από σπρέι, μπογιές και μαρκαδόρους, ένας θυρεός με τον φοίνικα και τον στρατιώτη, σήμα κατατεθέν της χούντας, καταστράφηκε σε κοινή θέα. Παράλληλα, άρχισαν οι προσπάθειες λειτουργίας ραδιοφωνικού σταθμού. Ήταν ένα κομβικό σημείο για να εξαπλωθεί το μήνυμα αντίστασης.

Γύρω στις 23:30 της Τετάρτης έκλεισε και η κεντρική πύλη. Μέσα βρίσκονταν περί τους 2.500 φοιτητές, οργανωμένοι ή ανένταχτοι. Γυρισμός πλέον δεν υπήρχε.

ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΑΡΠΑΞΑΝ 

ΤΑ ΚΛΕΙΔΙΑ ΚΑΙ ΑΡΧΙΣΑΝ ΝΑ ΣΦΡΑΓΙΖΟΥΝ ΤΙΣ ΠΟΡΤΕΣ. ΠΡΩΤΑ ΣΥΝΤΕΛΕΣΤΗΚΕ ΑΥΘΟΡΜΗΤΑ Η ΚΑΤΑΛΗΨΗ

Η εξέγερση του Πολυτεχνείου έληξε τα ξημερώματα του Σαββάτου, όταν πια ο ήλιος χάραζε από την ανατολή της Αθήνας, αλλά είχε αρχίσει το μεσημέρι της Τετάρτης 14 Νοεμβρίου με την απροετοίμαστη πορεία φοιτητών. 

ΤΕΤΑΡΤΗ 14 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ

Χωρισμένοι ανά ομάδες ήταν «οι 300 προβοκάτορες» που κατευθύνονταν από τη Νομική στο Πολυτεχνείο κι εκ των υστέρων χρεώθηκαν από το καθεστώς τα γεγονότα που ακολούθησαν με αποκορύφωμα τη στρατιωτική επέμβαση της 17ης Νοεμβρίου. Αφορμή του πρώτου κύματος έντασης υπήρξε μια αδιασταύρωτη πληροφορία ότι στο Πολυτεχνείο έχουν ξεσπάσει επεισόδια. Την ίδια ώρα ήταν σε πλήρη εξέλιξη οι αλλεπάλληλες συζητήσεις για τον τρόπο διεξαγωγής εκλογών στις πανεπιστημιακές σχολές, καθώς ένα χρόνο νωρίτερα το καθεστώς είχε επιχειρήσει να τις χειραγωγήσει και να διορίσει διοικήσεις, ενώ λίγους μήνες αργότερα ανακαλούσε τις αναβολές στράτευσης στοχοποιημένων σπουδαστών. Η συμμετοχή ήταν μαζική, το φοιτητικό κίνημα είχε ισχυροποιηθεί με το πέρασμα των ετών και διεκδικούσε ελευθερίες που δεν του επιτρέπονταν.

Το κλίμα στο Πολυτεχνείο ήταν σχετικά ήρεμο εκείνη την ημέρα, αλλά η είσοδος όσων κατέφθασαν από τη Νομική επηρέασε αναμφίβολα την τροπή των γεγονότων. Οι μικρές εστίες έντασης μεταξύ φοιτητών και αστυνομικών δυνάμεων γέννησαν πολύ γρήγορα την ιδέα της κατάληψης του ανώτατου ιδρύματος. Δεν ήταν μια ιδέα που βρήκε απευθείας θερμούς υποστηρικτές. Η απόφαση των σχολών του Πολυτεχνείου ήταν αποχή μέχρι τη Δευτέρα (19/11) και όχι κατάληψη. Την αντίδρασή τους ήθελαν να την εκφράσουν δεδομένα, αλλά με διαφορετικό τρόπο. Οι πιο δυναμικές φοιτητικές παρατάξεις της εποχής (ΑΝΤΙ-ΕΦΕΕ, Ρήγας Φεραίος) πίστευαν ότι οι συνθήκες δεν ήταν οι κατάλληλες για μια ευθεία σύγκρουση με τη δικτατορία, σε αντίθεση με κάποιες ομάδες αριστεριστών που προωθούσαν το σχέδιο της απόλυτης μετωπικής.

Την κατάληψη του Πολυτεχνείου στις σχετικές ψηφοφορίες στήριξαν οι Αρχιτέκτονες. Οι υπόλοιπες σχολές τάχθηκαν υπέρ της αποχής, την ώρα που οι μηχανολόγοι καθυστερούσαν να λάβουν απόφαση. Η πολιτική αυτή αντιπαράθεση πέρασε εν τέλει από τις αίθουσες στο προαύλιο. Οι μεν κατηγορούσαν τους δε για ανευθυνότητα και τυχοδιωκτισμό και οι δε τους μεν για ρεφορμισμό - δηλαδή για τάση εγκατάλειψης της επανάστασης. Εκείνη τη στιγμή στο Πολυτεχνείο υπολογίζεται πως βρίσκονταν παραπάνω από 2000 φοιτητές.

ΤΟ ΧΡΟΝΙΚΟ ΤΗΣ ΕΞΕΓΕΡΣΗΣ

ΤΟΥ ΓΙΑΝΝΗ ΖΩΙΤΟΥ

Ακούστε το 1o Επεισόδιο του Podcast:
ΟΙ ΧΩΡΟΙ ΠΟΥ ΣΤΕΓΑΣΑΝ ΓΙΑ ΤΕΣΣΕΡΙΣ ΗΜΕΡΕΣ ΤΟ ΜΕΓΑΛΟ ΚΥΜΑ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗΣ

ΕΔΩ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ

ΠΑΡΑΣΚΕΥΗ 16 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ


Από το πρωί ως το απόγευμα της Παρασκευής (16/11) το κλίμα ήταν σχεδόν πανηγυρικό. Της ανησυχίας και του φόβου υπερίσχυαν η ευφορία και η ψυχική ανάταση. Η δυναμική της εξέγερσης είχε γιγαντωθεί. Οι φοιτητές αποκτούσαν διαρκώς νέους συμμάχους με τον πολιτικό κόσμο να εκφράζει τη συμπαράστασή του σε ό,τι συμβαίνει εντός κι εκτός Πολυτεχνείου.

Μέχρι να δύσει ο ήλιος κυκλοφορούσε στην ατμόσφαιρα η αίσθηση ότι η χούντα αυτή τη φορά θα πέσει. Η Σύγκλητος δεν λύγιζε, εμμένοντας στη θέση να μην καταλυθεί το άσυλο. Επειδή όμως η στρατιωτική κυβέρνηση είχε αρχίσει να προβληματίζεται με την έκταση της διαμαρτυρίας, οι συζητήσεις πίσω από τις κλειστές πόρτες εντατικοποιούνταν. Συνεδρίασε εκτάκτως το υπουργικό συμβούλιο, ετέθησαν όλα τα δεδομένα στο τραπέζι. Ο δικτάτορας Παπαδόπουλος ήταν έξαλλος με τη διαχείριση από την κυβέρνηση και ζήτησε εκκένωση μαζί με αποκλεισμό των γύρω δρόμων. Αδυνατούσε να πιστέψει πόσο είχε εξαπλωθεί το κύμα αντίδρασης που απειλούσε το καθεστώς.

Το μεσημέρι της Παρασκευής κατέφθασαν στο Πολυτεχνείο πολυάριθμοι, περί τους 500, αγρότες από τα Μέγαρα, που προηγουμένως είχαν συγκεντρωθεί έξω από τον Άρειο Πάγο διαμαρτυρόμενοι για τις απαλλοτριώσεις γης εξαιτίας της ίδρυσης διυλιστηρίου. Η δίκη αναβλήθηκε και όλοι μαζί από την Κάνιγγος πήραν το δρόμο για το Πολυτεχνείο. Για λίγες ώρες είχε όντως γίνει πραγματικότητα το τρίπτυχο «αγρότες - εργάτες - φοιτητές», με το ιστορικό ίδρυμα να αποτελεί το κέντρο της αντίστασης. Η δικτατορία είχε αποφασίσει να αναλάβει δράση και να επέμβει δραστικά. Δεν ήθελε να ρισκάρει μια αιματηρή εμπλοκή, αλλά σίγουρα να υπάρξει αποκλιμάκωση και ομαλοποίηση με κάθε τρόπο. Ήταν δύσκολο, όμως, να το ελέγξει αυτό το πελώριο κύμα δίχως δακρυγόνα, βία και αυταρχισμό.

Αφότου έκλεισαν τα εμπορικά καταστήματα, το πλήθος στο Πολυτεχνείο αυξήθηκε. Η Συντονιστική Επιτροπή οργάνωσε συνέντευξη Τύπου και προσκάλεσε τους δημοσιογράφους για κάλυψη του γεγονότος. Οι φοιτητές είχαν θέσει ως στόχο πλέον να ρίξουν τη χούντα και να προκύψει συγκρότηση κυβέρνησης εθνικής ενότητας. Ορισμένοι ήθελαν να την ορκίσουν στο προαύλιο. Δεν είναι ψέμα ότι η συνεννόηση των παρατάξεων υπήρξε προβληματική για κάμποσες ώρες έως ότου καταλήξουν όλες σ' ένα κοινό κείμενο. Η συνέντευξη Τύπου παραχωρήθηκε στις 15:30 παρουσία 20 δημοσιογράφων. Δεν επετράπησαν φωτογραφίες, ούτε ερωτήσεις προς τους φοιτητές. Διαβάστηκε μόνο η διακήρυξη. 

ΦΟΙΤΗΤΕΣ ΣΤΑΜΑΤΟΥΣΑΝ ΤΡΟΛΕΪ, ΟΙ ΟΔΗΓΟΙ ΚΟΡΝΑΡΑΝ, Ο ΚΟΣΜΟΣ ΕΔΕΙΧΝΕ ΤΗ ΣΥΜΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ

ΠΕΜΠΤΗ 15 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ


Τη δεύτερη ημέρα, την Πέμπτη 15 Νοεμβρίου, άρχισε να μαζεύεται περισσότερος κόσμος στο Πολυτεχνείο. Η αστυνομία δημιούργησε έναν κλοιό για να «κόψει» τη διασύνδεση των καταληψιών με τους «έξω», αλλά οι συγκεντρωμένοι τον έσπασαν. Από το μεσημέρι τέθηκε σε λειτουργία ο ραδιοφωνικός σταθμός των εξεγερμένων φοιτητών που λειτούργησε αποφασιστικά στη μαζικοποίηση των διαδηλώσεων.

Η κατάληψη είχε εδραιωθεί, καμία σχολή δεν είχε σοβαρές ενστάσεις γι’ αυτό που συντελείτο. Άλλωστε η πρόταση για ηρωική έξοδο συνάντησε ελάχιστους υποστηρικτές. Εκλέχθηκε νέα Συντονιστική Επιτροπή με μέλη από όλες τις φοιτητικές πτέρυγες. Η λαϊκή συμπαράσταση αυξήθηκε και σύντομα στο Πολυτεχνείο έφτασαν εργάτες, οικοδόμοι, μαθητές. Υπολογισμοί έκαναν λόγο για έναν συνολικό αριθμό 20.000 πολιτών που συγκεντρώθηκαν μέσα ή έξω από το Πολυτεχνείο. Το βράδυ της Πέμπτης οργανώθηκε συναυλία με τον Γιάννη Μαρκόπουλο, τον Νίκο Ξυλούρη και τη Μαρία Δημητριάδη στην αίθουσα τελετών. Ούτε το δεύτερο βράδυ κοιμήθηκε κανείς.

Ακούστε το 2o Επεισόδιο του Podcast:
ΤΟ ΙΣΤΟΡΙΚΟ ΚΕΙΜΕΝΟ ΤΗΣ ΣΥΝΤΟΝΙΣΤΙΚΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ

ΝΤΟΚΟΥΜΕΝΤΟ

ΜΕΧΡΙ ΝΑ ΔΥΣΕΙ

Ο ΗΛΙΟΣ ΚΥΚΛΟΦΟΡΟΥΣΕ

ΣΤΗΝ ΑΤΜΟΣΦΑΙΡΑ

Η ΑΙΣΘΗΣΗ ΟΤΙ 

Η ΧΟΥΝΤΑ ΑΥΤΗ

ΤΗ ΦΟΡΑ ΘΑ ΠΕΣΕΙ

Την ανέγνωσε η φοιτήτρια Τώνια Μοροπούλου. Δεν διάβασε την τελευταία φράση επειδή ορισμένοι της Συντονιστικής διαφωνούσαν. Ουδείς ήθελε να τιναχτεί στον αέρα το εγχείρημα, όλοι υποχώρησαν, ένα και δυο βήματα, όταν χρειάστηκε. Ανεξαρτήτως ενστάσεων, η διακήρυξη αυτή είναι το μόνο γραπτό κείμενο των τριών ημερών της κατάληψης. Λίγες ώρες αργότερα η τελευταία παράγραφος μεταδόθηκε από τον Στέλιο Λογοθέτη μέσω του ραδιοφωνικού σταθμού.

Από το απόγευμα της Παρασκευής η Αθήνα είχε μετατραπεί σε πεδίο μάχης. Διαδηλώσεις σε διάφορες περιοχής της πρωτεύουσας είχαν συντονιστεί με τον ζωντανό παλμό του Πολυτεχνείου. Το πρώτο δημόσιο κτήριο που «χτυπήθηκε» από τους διαδηλωτές ήταν η Νομαρχία στα Χαυτεία. Ακολούθησαν η Γενική Διεύθυνση Αστυνομίας, αμέσως μετά ο ΟΤΕ. Η χρήση δακρυγόνων από την αστυνομία ήταν εκτεταμένη, οι διαδηλωτές δεν μπορούσαν ν' ανασάνουν. Κάμποσοι απευθύνονταν στους έγκλειστους φοιτητές για ιατρική φροντίδα. Μέσω του ραδιοφωνικού σταθμού γινόταν έκκληση για βοήθεια (φάρμακα, φιάλες οξυγόνου, προσωπικό).

Εντός δύο ωρών το κλίμα είχε ανατραπεί δραματικά και το καθεστώς είχε περάσει στην επίθεση. Οι αδέσποτες σφαίρες σφύριζαν στον αέρα. Υπό τις νέες συνθήκες κυριαρχούσε η αντίληψη πως οι φοιτητές κινδυνεύουν και από τα κόμματα (ΚΚΕ, ΚΚΕ Εσωτερικού) έγιναν προσπάθειες απεγκλωβισμού των μελών τους, αλλά ήταν αργά. Με την κατάσταση εκτός ελέγχου, ο Γεώργιος Παπαδόπουλος είχε δώσει εντολή για επέμβαση του στρατού. Εξαιτίας της χρήσης χημικών έχασε τη ζωή του από καρδιακή προσβολή ο δικηγόρος Σπυρίδων Κοντομάρης - πρώην βουλευτής της Ένωσης Κέντρου. Από τα μεγάφωνα του Πολυτεχνείου ακουγόταν μήνυμα της Συντονιστικής προς όποιον θέλει να εγκαταλείψει το Πολυτεχνείο να το πράξει άμεσα, διότι τα πράγματα θα δυσκόλευαν κι άλλο. Ο κλοιός στένευε.

Η απαγόρευση της κυκλοφορίας στο κέντρο ήταν το επόμενο κυβερνητικό μέτρο. Ακροβολισμένοι ελεύθεροι σκοπευτές, κυρίως από το υπουργείο Δημοσίας Τάξης, πυροβολούσαν αδιακρίτως. Κυρίως όσους βρίσκονταν εκτός Πολυτεχνείου. Μια σφαίρα από άνδρες της φρουράς του Υπ. Δημοσίας Τάξης έριξε νεκρό στη διασταύρωση Αβέρωφ & Μάρνη τον 17χρονο μαθητή Διομήδη Κομνηνό που μετέφερε τραυματίες εντός.

Ακούστε το 3o Επεισόδιο του Podcast:
 
ΤΟ ΚΛΙΜΑ ΠΟΥ ΟΔΗΓΗΣΕ ΣΤΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ

ΜΑΘΗΜΑ ΙΣΤΟΡΙΑΣ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΕΣ: AP/ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ ΣΑΡΡΗΚΩΣΤΑΣ, ΤΕΑΜ PHOTO PRESS, ΡΕΝΤΖΗΣ

Λίγο πριν από τις 2:00 τα τανκς αφίχθησαν και στάθμευσαν έξω από το Πολυτεχνείο, περικυκλώνοντάς το. Ο Δημήτρης Παπαχρήστος έκανε έκκληση στους στρατιώτες να μην ακολουθήσουν τις εντολές που δέχονταν και απήγγειλε τον Εθνικό Ύμνο. Οι προβολείς άναψαν και η αντίστροφη μέτρηση είχε μόλις αρχίσει. 

Απέναντι στην επιφανειακή και άκρως τεχνητή φιλελευθεροποίηση που είχε αρχίσει να λανσάρεται από τον αυτοδιορισμένο Πρόεδρο της Δημοκρατίας, Γεώργιο Παπαδόπουλο, τα ξημερώματα της 17ης Νοεμβρίου η χούντα αφαιρούσε τη μάσκα της και φανέρωνε εκ νέου το στυγερό πρόσωπό της. Με τη βία να αποτελεί τον τελευταίο θύλακα επιβολής αυταρχισμού σε μια κοινωνία που έβραζε για δημοκρατία, η εντολή για την εισβολή του τανκ στο Πολυτεχνείο θα υπογράμμιζε με έντονα γράμματα, σε κόκκινο από το αίμα χρώμα, μια μακρά περίοδο ισοπέδωσης κάθε μικρότερου ή μεγαλύτερου ανθρώπινου δικαιώματος. Που είχε ξεκινήσει εξίμισι, χρόνια πριν - με αφετηρία την 21η Απριλίου του 1967.

ΕΝΤΟΣ ΔΥΟ ΩΡΩΝ

ΤΟ ΚΛΙΜΑ ΕΙΧΕ ΑΝΑΤΡΑΠΕΙ ΔΡΑΜΑΤΙΚΑ ΚΑΙ ΤΟ ΚΑΘΕΣΤΩΣ ΕΙΧΕ ΠΕΡΑΣΕΙ ΣΤΗΝ ΕΠΙΘΕΣΗ.

ΟΙ ΑΔΕΣΠΟΤΕΣ ΣΦΑΙΡΕΣ ΣΦΥΡΙΖΑΝ ΣΤΟΝ ΑΕΡΑ

ΣΑΒΒΑΤΟ 17 ΝΟΕΜΒΡΙΟΥ

Η Συντονιστική προσπαθούσε να αντιμετωπίσει την αναπάντεχη κατάσταση. Οργανώθηκαν χειρουργεία για τους σοβαρά τραυματισμένους. Νεκρός έπεσε και ο 22χρονος φοιτητής Γιώργος Σαμούρης από πυρά αστυνομικών στην Καλλιδρομείου και Ζωσιμάδων.

Από τον ραδιοφωνικό σταθμό ο Δημήτρης Παπαχρήστος ανακοίνωνε πως Έλληνες σκοτώνουν Έλληνες. Μεταξύ των θυμάτων από σφαίρα και μια Νορβηγίδα, η Τόριλ Μαργκρέτε Ένγκελαντ, δίπλα στον 26χρονο Βασίλη Φάμελλο που συμμετείχε στις διαδηλώσεις. Τα μεσάνυχτα έκαναν την εμφάνισή τους τα πρώτα τεθωρακισμένα άρματα. Κινούνταν από τη Βασιλίσσης Σοφίας και την Πανεπιστημίου. Έγινε απόπειρα πολιτικής παρέμβασης από τον πρόεδρο της ΕΡΕ Παναγιώτη Κανελλόπουλο και τον πρώην υπουργό Γεώργιο Μαύρο, αλλά χωρίς αντίκρισμα - δεν προσέγγισαν καν το Πολυτεχνείο. Οι γύρω δρόμοι είχαν αδειάσει, το καθεστώς είχε καταφέρει να απομονώσει φοιτητές και λοιπούς έγκλειστους μέσα στο Πολυτεχνείο. Μέλη της Συντονιστικής συνεδρίασαν ξανά σε αίθουσα της Αρχιτεκτονικής Σχολής καταλήγοντας στους όρους διαπραγμάτευσης. Οι φοιτητές Κυριάκος Σταμέλος και Κώστας Λαλιώτης ανέλαβαν την απαιτητική αυτή αποστολή, άλλοι εφοδιάστηκαν με ό,τι ήταν εφικτό να μετατραπεί σε όπλο. Όπως ξυλοπόδαρα από καρέκλες και άλλα αντικείμενα. Θα έπρεπε να αμυνθούν.

Ακούστε το 4o Επεισόδιο του Podcast:

63

ΩΡΕΣ ΕΞΕΓΕΡΣΗΣ

OI ΑΡΙΘΜΟΙ

ΤΟΥ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟΥ

5.000

ΦΟΙΤΗΤΕΣ
ΗΜΕΡΕΣ ΔΙΚΤΑΤΟΡΙΑΣ ΩΣ ΤΟ ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ

2.403

2.400

ΣΥΛΛΗΦΘΕΝΤΕΣ

3

ΜΟΙΡΕΣ ΛΟΚ (900-1000)

3

ΑΡΜΑΤΑ ΜΑΧΗΣ

1

ΜΟΙΡΑ ΑΛΕΞΙΠΤΩΤΙΣΤΩΝ (300)
24 ΤΑΥΤΟΠΟΙΗΜΕΝΟΙ  16 ΑΝΩΝΥΜΟΙ

40 ΝΕΚΡΟΙ

ALTER EGO MEDIA BRAND © 2025 TO BHMA • ALL RIGHTS RESERVED

Product Direction: Μάνος Μίχαλος Editorial Direction: Κατερίνα Μπακογιάννη
Creative Direction Γιάννης Κατσίνης Δημοσιογραφική επιμέλεια: Γιάννης Ζωιτός
Ιστορικό Αρχείο: Γιάννης Θ. Διαμαντής Data:Δημήτρης Ελαφρόπουλος 
Video: Θοδωρής Καπετανάκης, Βασίλης Γαλόπουλος, Άρης Αγάθος, Κωνσταντίνος Ανδρικόπουλος, Κατιάννα Καλλιγέρου 

Product Team: Κατερίνα Γκολέμη, Αγγελική Λάζου, Αλεξάνδρα Πράσσα, Μανώλης Γραμματικάκης

CREDITS